XXVII Международный конкурс научно-исследовательских и творческих работ учащихся

Старт в науке

Мир природы глазами ребенка в автобиографических произведениях М. М. Пришвина «Кладовая солнца» и Н.Якутского-Золотарева «Первая охота»

• Авторы
• Руководители
• Файлы работы
• Наградные документы

Герасимов П.П. 1

---

1МБОУ "Легойский лицей-интернат"

Тищенко В.И. 1

---

1МБОУ "Легойский лицей-интернат"

Работа в формате PDF

143.1 KB

Автор работы награжден дипломом победителя I степени

Диплом школьникаСвидетельство руководителя

Введение

От нас природа тайн своих не прячет, Но учит быть внимательнее к ней.

Н.Рыленков

Во все времена природа привлекала к себе внимание человека. Природа дает все необходимое для жизни. За эти бесценные дары мы отдаем ей свою любовь. К сожалению, многие не понимают, как много они получают, не ценят этого.

В то же самое время взаимоотношения человека и природы не так просты и однозначны. Для нас родная земля – это и добрый друг, и место, где ты родился и вырос, и неудержимая стихия, несущая разрушения и бедствия.

Через взаимосвязь с природой человек познает жизнь и самого себя, открывает вечные истины. Именно поэтому вопрос о взаимоотношениях человека и природы давно волновал русских поэтов и писателей.

Актуальность темы: тема единства человека и природы — «вечная» тема литературы. Она показывает взаимосвязь человека и природы, наводит на размышления об их взаимоотношениях, об ответственности каждого из нас за свои поступки перед живущими рядом людьми и животным миром.

Мне стало интересно, как раскрывают тему единства человека и природы в своих автобиографических произведениях русский писатель М. М. Пришвин «Кладовая солнца» и якутский писатель Н.Золотарев- Якутский «Маҥнайгы сааланыы», «Кыраһа».

Этими положениями определяется актуальность и научная новизна данного исследования на тему «Мир природы глазами ребенка в автобиографических произведениях М. М. Пришвина «Кладовая солнца» и Н.Золотарева- Якутского «Маҥнайгы сааланыы», «Кыраһа».

Цель работы: сравнить образ природы и отношение героев к природе в произведениях М. М. Пришвин «Кладовая солнца» и якутский писатель Н.Якутский – Золотарев «Маҥнайгы сааланыы», «Кыраһа».

Достижение поставленной цели обеспечивается решением следующих исследовательских задач:

1. Изучить произведения М. М. Пришвина «Кладовая солнца» и Н.Якутского – «Маҥнайгы сааланыы», «Кыраһа».

2. Провести сравнительный анализ исследуемых произведений и выявить их схожие, отличительные черты при изображении взаимодействия человека и природы.

3.Показать роль изобразительно-выразительных средств в создании художественного образа природы.

4. Показать, что писатели не только восхищаются природой, но и заставляют задуматься, предупреждают о том, к чему может привести неразумное потребительское отношение к природе.

5. Организовывать собственную деятельность: работать с разными источниками информации, понимать проблему, находить пути и способы её решения, подбирать аргументы для подтверждения собственной позиции, уметь формулировать выводы.

Гипотеза: изображённое единство природы и человека в указанных произведениях имеет общие черты.

Предмет исследования: развитие изображения мира природы глазами ребенка в автобиографических произведениях М. М. Пришвин «Кладовая солнца» и Н.Якутского-Золотарева «Маҥнайгы сааланыы», «Кыраһа».

Объект исследования: тексты автобиографических произведений М. М. Пришвин «Кладовая солнца» и Н.Якутского-Золотарева «Маҥнайгы сааланыы», «Кыраһа».

Теоретическая значимость исследовательской работы заключается в том, что в ней непосредственно доказано, что природа  существует во взаимодействии с человеком и влияет на его деятельность, развитие, требует нашей постоянной заботы, уважения и внимания, нуждается в бережном отношении и охране.

Методы исследования: теоретический анализ источников; библиографический анализ литературы и материалов сети Internet; литературный анализ художественных произведений, анализ полученных данных, обобщение.

Практическая значимость работы заключается в возможности  использования ее положений и  выводов в дальнейших исследованиях  истории и теории общей и детской  русской литературы.

Глава 1. Человек и природа в произведениях писателей

1.1.Предыстория сказки - были «Кладовая солнца» М.М.Пришвина

В наше время проблема «человек и природа» для многих писателей сделалась предметом глубоких философских раздумий и обобщений, имеющих непосредственное отношение к судьбам Родины, народа и дальнейшего развития всего человечества.

Едва только начинаешь читать произведения Михаила Пришвина, сразу же начинаешь понимать их особенности. Все произведения отличаются тем, что их основная ценность – человек и окружающий мир: природа, быт, животные. И эти художественные ценности писатель старается передать своему читателю, чтобы тот понял, насколько важно единство с природой.

Однажды Пришвин сказал: «Пишу о природе, сам же только о людях и думаю». Эту фразу можно смело назвать главной в его рассказах, потому как в них мы видим открытого и думающего человека, с чистым сердцем рассуждающего об истинных ценностях.

Почти все книги М. М. Пришвина, опубликованные при жизни, посвящены описаниям собственных впечатлений от встреч с природой, описания эти отличаются необычайной красотой языка. Михаил Михайлович Пришвин был агрономом, этнографом, охотником, путешественником, писателем. Его страсть к путешествиям связана со стремлением открывать неизведанное, небывалое.

События сказки – были М. М. Пришвина «Кладовая солнца» имеют реальную основу. В годы войны М.М. Пришвин жил в деревне Усолье (недалеко от Переславля-Залесского). Здесь он встретил осиротевших детей, которые сами вели хозяйство и были любимы односельчанами. «Кладовая солнца» была написана в 1945 году, после окончания Великой Отечественной войны. А «еще в 1940 году автор говорил о своем намерении работать над рассказом о том, как поссорились двое детей и как пошли они двумя разделившимися дорогами, не зная, что в лесу сплошь да рядом такие дороги-обходы снова соединяются в одну общую. Дети встретились, и дорога сама их примирила» (по воспоминаниям В. Д. Пришвиной).

«Кладовая Солнца» по праву считается одним из лучших творений автора, ведь в этом произведении мы смотрим на чудесный мир глазами двух детей: брата и сестры Митраши и Насти. После смерти родителей на их хрупкие плечи взвалился тяжелый груз, потому как всем хозяйством им пришлось управлять самим.

Как-то дети решили сходить в лес за клюквой, взяв с собой необходимые вещи. Так они дошли до Блудова болота, о котором ходили легенды, и здесь брату и сестре пришлось расстаться, потому как «довольно широкая болотная тропа расходилась вилкой». Настя и Митраша оказались один на один с природой, им предстояло пройти множество испытаний, главным из которых являлась разлука. Тем не менее, брат и сестра смогли встретиться друг с другом, и Митраше в этом помогла собака Травка.

1.2.Предыстория рассказов «Маҥнайгы сааланыы» и «Кыраһа»

Н.Золотарева– Якутского

Саха уус- уран литературатыгар киһи уонна айылҕа алтыһыылара үгүс айымньыларга баар. Хас биирдии суруйааччы айар үлэтин төрөөбүт дойдутун хоһуйууттан, тулалыыр айылҕатын харыстааһынтан уонна куруук да буоларын курдук “киһи айылҕа оҕото” диэн санааттан саҕалыыр.

Кэтээн уонна ырытан көрдөххө ханнык баҕарар суруйааччы иэйиитэ айылҕа көстүүтүттэн саҕаланар, бастакы суруллуулар, бастакы устуруока тыллара итинтэн айылллан, саҕыллан тахсаллар. Ол аата бу ыллыктаах санаа оҕо саастан кэлэрин бары да билэн сырыттахпыт...

Норуот тапталлаах суруйааччыта Николай Гаврилович Золотарев- Якутскай оҕо сааһын туһунан тэттик кэпсээннэргэ сиһилии суруйбута. Манна суруйааччы оҕо сылдьан аан дойдуну анаара, тулалыыр эйгэтин хайдах көрөрүттэн саҕаламмыта. Суруйааччы күн- дьыл уларыйыытын, хамсыыр харамай олоҕун, көтөр- сүүрэр айылгытын уустаан- ураннаан бэйэтин остуоруйаларыгар, номохторугар, кэпсээннэригэр хото киллэрбитэ. Ол курдук Николай Якутскай бастакы остуоруйаларыгар “Куобах кутуруга”, “Эһэлээх бөрө иирээннэрэ”, кыыл- сүөл, хамсыыр харамай айылҕа биир быстыбат ситимэ буолалларын, ону суруйааччы ааҕаачыга итэҕэтиилээхтик тириэрдэрин биһиги билэбит.

«Маҥнайгы сааланыы» уонна «Кыраһа» кэпсээннэригэр уол оҕо айылҕа сорҕото буоларын быһыытынан, кини олоххо аналын, эр киһилии өйүн-санаатын сааһыланыахтааҕын туһунан Николай Якутскай бэйэтин олоҕунан, оҕо сааһыттан холобурдаан көрдөрбүт.

Кэпсээннэргэ сүрүн герой Николай Якутскай буоларын биһиги эҥкилэ суох харахпытыгар көрөбүт. Манна маҥнайгы сааланыыны уонна айылҕа уларыйыытын уол оҕо эрэ хараҕынан ойуулуубут.

«Маҥнайгы сааланыы» кэпэссэҥҥэ суруйааччы уол оҕо хаһан баҕарар булчут диэн этэр. Сахаҕа “уол оҕо төрөөтөҕүнэ суор үөрэр” диэн өс хоһоонугар этиллэрин курдук, уол- булчут, уол- айылҕа оҕото, уол- булааччы- талааччы, онон суруйааччы бу өйдөбүлү биһиэхэ биир тэттик кэпсээнинэн көрдөрөр.

«Кыраһа» кэпсээҥҥэ айылҕа, айылҕа кэрэтэ, айылҕа тыынар тыыннааҕа оҕо хараҕынан бу кэпсээҥҥэ олус сатабыллаахтык киирбит. Бастакы кыраһа суолугар соһуйа үөрбүт уол ыраата баран, ийэтэ тикпит этэрбэһиттэн хайдах маппыта, ол өлбөт- сүппэт өйдөбүл буолан хаалбыта кэпсэнэр. Манна айылҕа уларыйыытын кини хайдах сонургуу ылыммытын, суруйааччы киһини долгутардыы суруйар.

Глава 2. Изображение взаимоотношения природы и человека

в рассматриваемых произведениях

2.1. Сказка - быль «Кладовая солнца» М.М.Пришвина

Лучше всего человеческая сущность раскрывается в экстремальных ситуациях. В такой ситуации и оказались Митраша и Настя, главные герои рассказа.

Своеобразие этого произведения — раскрытие человека через природу, через отношение человека к природе. М.М. Пришвин писал: «Я ведь, друзья мои, пишу о природе, сам же только о людях и думаю». Великая любовь писателя к природе родилась из его любви к человеку.

«В одном селе, возле Блудова болота, в районе города Переяславль-Залесского, осиротели двое детей», — так начинается замечательное произведение. Это начало напоминает сказку, где читатель входит в чудесный мир, где все живое взаимосвязано. На этом фоне появляются два образа — Настя и Митраша.

Дети отправляются в лес. Взяли они с собой самое необходимое. Настя положила в корзинку хлеба, картошки, бутылку молока. Митраша взял топор, двуствольную "тулку", сумку с компасом.

Зачем же он берет компас? Ведь в лесу можно ориентироваться по солнцу, как это делали деревенские старожилы. «Мужичок в мешочке» хорошо помнит отцовские слова: «В лесу эта стрелка тебе добрей матери: небо закроется тучами, по солнцу в лесу ты ориентироваться не сможешь, пойдешь наугад — ошибешься, заблудишься». Эти предосторожности окажутся полезными, когда дети столкнутся с природной стихией.

Мир природы открыт человеку, в нем словно живут родственные ему силы:

- вот Звонкая Борина охотно открыла детям свою широкую просеку...

- птицы и звери стараются выговорить какое-то общее всем, единое и прекрасное слово…

- Настя и Митраша понимают их усилия и хотят того же.

- Рассказчики-охотники понимают, какое это слово и на рассвете в лесу говорят всем, как людям, это слово: «Здравствуйте!».

Нои в природе есть злые силы. Вспомним описание сосны и ели. Злой ветер-сеятель не только устроил им несчастную жизнь, опустив лет двести тому назад в Блудово болото семя сосны и семя ели, - он прилетает покачать стонущие от боли деревья. Стон их близок всем живым существам. Услыхав его, собака выла от тоски по человеку, а волк выл от неизбывной злобы к нему.

Именно чувство любви друг к другу помогало переживать невзгоды. Дружба спасла детей. Отправляясь за клюквой в Блудово болото, они не думали, что им придется пережить страшные события. У Лежачего камня ребята поссорились и пошли каждый своей тропой. Столкнулись благоразумие Насти и упрямство Митраши. Никто не захотел уступить друг другу. «Тогда серая хмурь плотно надвинулась и закрыла все солнце с его живительными лучами. Злой ветер очень резко рванул. Сплетенные корнями деревья, прокалывая друг друга сучьями, завыли, застонали», - так природа предупреждает детей. Им бы прислушаться и поостеречься! А они решили доказать друг другу свою правду. Митраша из-за своего упрямства оказался на Блудовом болоте. И в борьбе за жизнь ему помогла собака Травка.

Травка любила человека, тосковала по нему, желала иметь нового хозяина. Собака, чуя беду человеческую, подошла к Насте и лизнула ее в щеку. Автор вторично говорит о том, что собака, чуя беду человеческую, подняла высоко голову и завыла. Возле Митраши Травка оказалась, на первый взгляд, случайно (разлетевшись на елани по зайцу). Но Пришвин как раз не случайно приводит Травку туда, где плохо человеку. Природа помогает герою.

Ребята осознали свои ошибки. И, как в сказке, герой вознаграждается за свои добрые дела и слова, за преданность и любовь, так и Настя с Митрашей “чудесно” спаслись. Не пойми они своих недостатков, не появилась бы Травка, вытащившая Митрашу из Слепой елани, не столкнулся бы мальчик с волком – Серым Помещиком, не прозвучал бы выстрел, на который и вышла Настя. Так детишкам помогла дружба, любовь, жизненная стойкость.

Вывод: в «Кладовой солнца» М. М. Пришвин показал красоту и богатство нетолько природы, но и человека. Чтобы стать духовно богатой личностью, нужно с детства выбирать те дороги, которые ведут к правде, добру, любви. Настя и Митраша, попав в беду на Блудовом болоте, постигли эту великую тайну жизни.

2.2.Рассказы«Маҥнайгы сааланыы», «Кыраһа»Н.Якутского – Золотарева

«Маҥнайгы сааланыы» кэпсээҥҥэ дьыл кэмэ саас. Саха ыалын алааһа. Саас көтөр- сүүрэр тиллиитэ, бастакы кус кэлиитэ- бу уол оҕоҕо биир долгутуулаах түгэн буолар. Сүрүн геройбут (Николай Якутскай) 9-10 сааһыгар сылдьар, дьиэлэрин аттыгар баар ойбоҥҥо кустар кэлэн түспүттэригэр хайдах курдук долгуйбута, ыксаабыта, түргэн быһаарыныыны ылыммыта көстөр.

Геройбут бэйэтин сааһын биллиммэт, ийэтэ кыраҕын диэниттэн өһүргэниитэ уонна хаһан да ытан көрбөтөх уол, аҕатын саатын ыйыппакка ылан кустуу барбытын туһунан кэпсэнэр.

Суруйааччы “аҕаттан көрөн үөрэнии” диэни айымньытыгар киллэрэр, ол курдук “Мин ыскаамыйаҕа ыстанан тахсан, сааны ыллым уонна, аҕабын үтүктэн, булгу туттум”, “Алааспытыгар түспүт кустарга аҕам хайдах үөмэрин көрөр буоларым” диэн тылларынан бигэргэтэр.

Бастакы булт абылаҥар ылларбыт герой, күөл кытыытыгар тиийэн, хайдах курдук санаата оонньообутун ааҕааччы илэ бэйэтэ сылдьарын курдук маннык тылларынан суруйааччы ойуулуур: “Сүрэҕим күүскэ тэбиэлээн барда, туох эрэ күөмэйбэр өрө анньан таҕыста...Кустары одуулаһа сытан, арыычча уоскуйдум, тыынарым холкутуйда, илиилэрим салҕалаабат буоллулар”.

Сүрүн герой хайдах таҥаһа илийбитигэр да наадыйбат, саа эстэр тыаһыттан да уолуйбат, кус эрэ ытар баҕата күүстээҕэ кэпсээн саамай чыпчаала буоларын көрдөрөр.

Бүтүүтүгэр геройбут куһун ытан өлөрбүт үөрүүтүгэр саатын умнубута уонна онтон- антах хаһан да аны умнубат буолбутун туһунан иитэр сыаллаах Николай Якутскай кэпсээнин түмүктүүр.

«Кыраһа» кэпсээҥҥэ суруйааччы эмиэ оҕо сааһын биир умнуллубат кэмин ахтан ааһар. Айымньы айылҕаны ойуулааһынтан, сайыны уонна күһүнү тэҥнии тутарыттан саҕаланар: “Арыт күн сайыҥҥаттан итэҕэһэ суох сырдык, ичигэс буолара”. Халлаан туругттан саҕалаан, күһүҥҥү ойуур көмүс кыраасканан сууламмытын, мас көтөҕөтө ураты көстүүнү биэрэрин харахха оҥорон көрөргө бэриллэр.

Сүрүн геройбут уол (Николай Якутскай) бастакы кыраһа түһүүтүн сөҕө- махтайа көрөр. Манна биһиги суруйааччы кыһалҕалаах олоххо олорбутун сэрэйэбит, ол курдук бу тыллар мэктиэлииллэр: “Баайым, элбэх ичигэс таҥастааҕым буоллар, баҕар, мастары бүрүйэн, тоҥоруо суох этим”, “Мин сайыны быһа атах сыгынньах сылдьыбытым, билигин таһырдьа тахсан, өр тулуйан сылдьыбат буолбуппун: атаҕым тоҥоро бэрт”.

Ол күн кыраһа түһэ турдаҕына ийэтэ уолга саҥа этэрбэс тигэн биэрэр, кыһалҕалаах олоххо олорор буолан, оҕо этэрбэс тигиллэрин өр күүтэр, ийэтин иннэтэ хаста анньыбытын кытта ааҕар. Кэмниэ кэнэҕэс саҥа этэрбэһи кэтэр дьолго түбэһэн уол сарсыардаттан бастакы кыраһаҕа түспүт суоллары эккирэтэ сүүрэр. Кутуйах суоллаан, куобаҕы эккирэтэн геройбут саҥаны сонургуу, билбэтэҕин билбитин туһунан бу тылларынан көрүөххэ сөп: “Кутуйах ойуур иһигэр, сыгынах анныгар хоронноох эбит. Онно киирэн саспыт”, эбит диэн эбиискэ туттуллан, бу этиигэ суруйааччы уол сөҕөрүн, соһуйарын көрдөрөр.

Уолбут саҥа этэрбэһэ илийбитин билбэккэ хаалар, ийэтэ тикпитин санаан, дьонуттан кыбыстан Сөдүөттээхэ киирэн иттэн, этэрбэһин сыыһа куурдан уокка сиэтэн атах сыгынньах хаалар.

Николай Якутскай бу кэпсээнинэн төрөөбүт дойдутун муҥура суох таптыыра, айылҕалыын биир ситимҥэ буоларын арыйар. Ону тэҥэ, суруйааччыны биһиги булчут быһыытынан эмиэ билэбит , онон “Кыраһа” кэпсээҥҥэ эмиэ булт абылаҥа, мэник- тэник оҕо саас уонна оҕо саас мүччүргэнээх сырыылара ойууланаллаар.

Тумук: Айымньыларга сүрүннээн уол оҕо майгыта уоннакиһи айылҕалыын ситимэ көстөр. Айылҕа нөҥүө уол оҕо олоххо анала, бэйэтин эйгэтин ырааһа, күүстээҕэ бэриллэр. Манна муҥура суох айылҕалыын алтыһыы баар, дойдуга таптал уонна бэриниилээх буолуу. Икки кэпсээн биир геройдаах, бастакытыгар кини санаата күүһэ көстөр, иккиһигэр айылҕа кэрэтигэр уйдаран уол кэрэни кэрэхсиир санаата уһуктарын, билиэн- көрүөн баҕарарын суруйааччы биһиэхэ тоһоҕолуур.

2.3. Роль в тексте художественных средств выразительности, используемых авторами для создания картин природы

Изучая и анализируя тексты, мы обратили внимание на язык произведений. Нам стало понятно, что без специальных художественных средств выразительности читателям будет сложно понять авторскую позицию, смысл произведения. Ведь они выполняют в тексте следующие задачи:

• помогают создать художественный образ и выражают отношение автора (героя) к происходящему, помогают сделать художественный текст более выразительным и ярким.

• они заставляют читателя задуматься, “включить свое воображение”.

• усиливают выразительность, образность языка произведения, придают речи яркость, обогащают содержание высказывания, подчёркивают индивидуальность предмета, создают о нём живое представление.

• выражают авторскую оценку, эмоциональное отношение к предмету речи; воздействуют на адресата речи.

• создают зримый образ предмета, явления, формируют эмоциональное впечатление, передают психологическую атмосферу, настроение.

• характеризуют, поясняют какое-нибудь свойство, качество понятия, предмета или явления;

• воплощают мироощущение писателя.

• в описании природы выражают чувства, настроения, внутреннее состояние человека.

В сказке – были «Кладовая солнца» для создания образа природы автор использует следующие художественные средства выразительности:

Эпитеты(«великое солнце», «могучие стволы соснового бора», «жалкие елочки», « непроходимою зарослью ивы», «чудесные звуки Звонкой борины», «живительными лучами», «злой ветер», «целебную ягоду», «великих кладовых солнца»).

Сравнения («Могучие стволы соснового бора стали как зажженные свечи великого храма природы», «куропатка, как будто ведьма, хохочет», «с носом длинным, как сплющенная шпилька», «деревья так стонали и выли на все Блудово болото, как живые существа, что лисичка», «сук сосны и сук ели сложились как мостик между двумя деревьями», «раскинутый лирой хвост», «облачко явилось, как холодная синяя стрелка», «по стебельку, как крылышки, в разные стороны зеленые маленькие листики»).

Метафоры («загорелся огненным цветком раскинутый лирой хвост», «журавли солнце встречают», «плач сплетенных навеки деревьев», «вода боролась с деревьями за свою свободу», «горячее солнце было матерью каждой травинки», «Тысячи лет это добро под водой сохраняется, болото становится кладовой солнца», «ёлочки-старушки», «солнце выбросило оттуда на землю золотые ножки своего трона», «журавлиным обещанием нового прекрасного дня»).

«Говорящие» названия(Блудово болото, Лежачий камень, Звонкая борина, Косач-токовик, Слепая елань, Высокая грива, Сухая речка, Серый помещик).

Олицетворения(«деревья (сосна и ель) выли и стонали», «устроив деревьям такую несчастную жизнь», «злой ветер», «впивались сухими сучьями», «журавли солнце встречают», «... Деревья разных пород боролись между собой корнями за питание», «ель зарычала», «ветер очень резко рванул», «деревья, зарычали, завыли, застонали», «Всем им солнце отдавало свое тепло»).

Антитезы («одичавшая собака выла от тоски по человеку», а «Волк от неизбывной злобы к нему»).

Николай Гаврилович Золотарев айымньыларыгар уус- уран ойуулуур ньымалары туһаныыта.

Айымньы кырааскалаан, баай тылын киэркэтэн биэриинэн- уус уран ойулуур- дьүһүннүүр ньымалар туттуллулара буолар. Троптары, тыл көспүт эбэтэр тэҥнээн, хоһуйан, уус- уран уобараһы арыйыыга туттуу айымньы ис хоһоонун өссө тупсаран, чиҥэтэн биэрэр.

Профессор, учуонай литературовед Варвара Борисовна Окорокова уус- уран айымньыны дьүһүннүүр ньымаларын маннык быһаарбыт: “Айымньы уус – уран уратытын, ойуулуур – дьүһүннүүр ньымаларынан троптар буолаллар”. Оттон Интэрниэт куйаарын ситимигэр троп диэни маннык быһаарбыттар: «Троп(от др.-греч.τρόπος — оборот) — в художественном произведении слова и выражения, используемые в переносном значении с целью усилить образность языка, художественную выразительность речи».

Николай Якутскай кэпсээннэригэр, суруйааччы сюжет маастара буоларын да быһыытынан, суруйар истиилигэр тэтимнээх сюжет сүрүн уус- уран бэлиэтинэн буоларын аахтым. Бу тэттик кэпсээннэргэ троптар туттуллулара аҕыйах диэххэ сөп.

“Маҥнайгы саалааныы” уонна “Кыраһа” кэрсээннэргэ уус – уран сиһилиир ньыма көрүҥнэриттэн манныктар киирбиттэр: тэҥнэбил,тыыннаҕымсытыы метафора, эпитет, метонимия, риторическай ыйытыы, күүһүрдэр кэрчиктэр.

Эпитеттар- Ойбон күөлбүт. Күөх хонуу, быһыттаҕас былыттар, чалбах муустар, тыа баһын суугуна, омуннаах тыаллаах күннэр, кылбаа маҥан хаар, кылбайа астыбыт халлаан. Бу ньыманан суруйааччы айылҕа көстүүтүн истиҥник, харахха ойууланардыы киллэрэн биэрбит.

Метафоралар- Ууну таһыйан чалыгырыыр, сүрэҕим тэбиэлээн барда. Күһүн сайыммыт барахсаны үүрэн эрэр, тыал ойуур көтөҕөтүн тэбиир. Сайыммыт барахсан бүтүгэс мичээринэн күлүм аллайбыт, кыһын ытыыр, тоҥоруттан куттанан мас тоҕо ытыа суоҕай, киһи хараҕын саатырдар

Тэҥнэбил- Муус хаар курдук маҥхайан тахсар, суолум бэчээти баттаталаабыт курдук. Титириктэр лабааларын хаар бүрүйэ түспүтэ куобах сонноох курдук көстөр

Метонимия- Көтөр кынаттаах

Тыыннаҕымсытыы- Куһум өттүкпүн ыарыылаахтык таһыйар, битиликтээх атахтарына испин тырыта тэбиэлиир Икки кулгааҕын чөрөччү туттан баран, мас быыһынан элэс гынар, хаар бурҕаҥнаабат гына бөһүйэр.

Риторическай ыйытыы- Мин оччо кыра үһүбүн дуо? Аан бастаан бултуйбут киһи онно кыһаныам дуо? Оччону көрөн баран туруом дуо?

Күүһүрдэр кэрчиктэр- О-о маҥнайгы кыраһа хаар ырааһыан, үчүгэйиэн!

Кэрэтэ үчүгэйэ бэрт!

Николай Якутскай бу кэпсээннэригэр айылҕаны хоһуйуутугар саамай сэргээбит кэрчиктэрбинэн “Кыраһа” кэпсээҥҥэ саҥа аллайа “О-о маҥнайгы кыраһа хаар ырааһыан, үчүгэйиэн!”,- диэн тылларынан этиитэ өссө айымньы ис хоһоонун арыйда, баай кырааскалаата. Суруйааччы бу икки кэпсээниттэн бастакыта сюжетнай сындааһыннаах, иккиһэ ойуулуур- дбьүһүннүүр уус- уран ньыманан суруллубут. Ханныгар да, тылыгар- өһүгэр ханылатыы, кубулутуу ньымата баар.

Түмүк:М. Пришвин “Кладовая солнцем” уонна Н. Якутскай икки айымньыларын ырытан көрүүгэ, быдан элбэх дьүһүннүүр ньыма М. Пришвиҥҥа баарын бэлиэтээтим.

Николай Якутскай айымньыларыгар сүрүннээн уол оҕо майгыта уонна киһи айылҕалыын ситимэ көстөр. Айылҕа нөҥүө уол оҕо олоххо анала, бэйэтин эйгэтин ырааһа, күүстээҕэ бэриллэр. Манна муҥура суох айылҕалыын алтыһыы баар, дойдуга таптал уонна бэриниилээх буолуу. Икки кэпсээн биир геройдаах, бастакытыгар кини санаата күүһэ көстөр, иккиһигэр айылҕа кэрэтигэр уйдаран уол кэрэни кэрэхсиир санаата уһуктарын, билиэн- көрүөн баҕарарын суруйааччы биһиэхэ тоһоҕолуур.

Далее мы составили таблицу сравнительного анализа двух произведений.

Таблица №1

Таблица изображения взаимоотношений природы и человека

Таблица №2

Таблица сравнения художественных средств выразительности

Вывод: авторы используют различные виды тропов, чтобы дать точное описание природы, подметить малейшие движения и состояния.

2.4. Рассказ «Айаан мүччүргэннээх сырыылара»

Рассказ написан в 2019 году осенью. Здесь автор описывает первые впечатления общения с природой во время охотничьего сезона. (Приложение 1)

Таблица №3

Таблица изображения взаимоотношений природы и человека

в рассказе «Айаан мүччүргэннээх сырыылара»

Таблица №4

Таблица художественных средств выразительности

в рассказе «Айаан мүччүргэннээх сырыылара»

Вывод: Природа – это удивительная вещь. Многие писатели не только вдохновлялись и восхищались ею, и описывали ее в художественных целях, чтобы показать степень влияния окружающего мира на личность. Описывая природу, писатели показывают ее особенности, красоту и величие. Но они не просто описывают природу. При этом они выражают свое отношение к ней, передают свое настроение, раскрывают мысли и чувства. Так же писатели при описании взаимоотношения человека с природой используют разные выразительные средства, которые помогают понять чувства героя.

Заключение

Основные выводы по работе:

1. В «Кладовой солнца» М. М. Пришвин показал красоту и богатство нетолько природы, но и человека. Чтобы стать духовно богатой личностью, нужно с детства выбирать те дороги, которые ведут к правде, добру, любви. Главные герои - Настя и Митраша, попав в беду на Блудовом болоте, постигли эту великую тайну жизни.

2. В проанализированных произведениях Николая Якутского мы видим формирование характера мальчика и роль природы в его становлении. Через взаимоотношение с природой мальчик становится мужчиной. Мы видим полную гармонию между человеком и природой.

3. Проведен сравнительный анализ исследуемых произведений .

4. Проанализирована роль изобразительно-выразительных средств в создании художественного образа природы.

5. Описывая природу, писатели показывают ее особенности, красоту и величие. Но они не просто описывают природу. При этом они выражают свое отношение к ней, передают свое настроение, раскрывают мысли и чувства. Так же писатели при описании взаимоотношения человека с природой используют разные выразительные средства, которые помогают понять чувства героя.

Таким образом, выдвинутая нами гипотеза подтверждена - изображённое единство природы и человека в указанных произведениях имеет общие черты.

Использованная литература

1. Борейко, В. Е. Любовь к природе: Спорные вопросы.//Гуманитарный экологический журнал. Вып. 2.-2004.

2. Качурин, М.Г. Ученик-исследователь на уроке литературы. – С.-П.: Просвещение, 2001.-С.246.

3. Маймин, Е. А., Слинина, Э. В. Теория и практика литературного анализа.- М.: Просвещение, 1984.-С.156.

4. Пришвин М.М. Кладовая солнца. — М.; Л., 1946. — С. 2.

5. Якутский Николай Гаврилович, Остуоруйалар, номохтор, кэпсээннэр, сэьэээн. – Дьокуускай, 2008. – 192с.

6. Окорокова В.Б. «Литература теорията»: – Дь., 2000с, – 46с.

7. http://ru.wikipedia.org/wiki/.

Приложение №1

Байбал Дьарааһынап

Айаан уол кэпсээннэрэ

I

Сайыҥҥы күн абылаҥын, үтүөтүн киһи тыаҕа, алааска эрэ сылдьан билэр буоллаҕа. Айаан уол биир күн тыаҕа таҕыста. Сайыҥҥы тыа кэрэтиэн: барыта күп-күөх, от- мас суугуна, чыычаахтар ырыалара, көтөр- сүүрэр саҥата, сир аһын дыргыл сыта ыраахтан кэлэр. Айаан баран иһэн сылаата биллэн, тиит анныгар күлүккэ олорон өйүөтүн хостоото. Тииттэн мутукча сыта Айаанҥа муннугар саба биэрдэ. Сөрүүн тыалы кытта мутукча сыта холбоһон минньигэс сыты аҕалбытыттан уол дуоһуйа өрө тыынна уонна мичээрдээн ылла. Туох барыта бу сыт курдук кэрэтийэн, минньийэн ылла. Өйүөтүттэн сиэн, күүс- сэниэ ылан, тула өттүн көрүтэлээтэ. Арай ол олордоҕуна, тиитэ дорооболоспут курдук, суон лабаатын кини диэки уунна- лабааҕа моҕотой олорор эбит. Моҕотойо эмиэ соһуйбуттуу улахан, хара хараҕынан кини диэки көрөн олорор. Онтон суон лабаатынан атаҕын чөм бааччы ууран тииккэ хатаастан үөһэ бара турда. Айаан чугаһаан, мутук лабаатыттан кыратык тоһутан моҕотойу бырахта. Моҕотой обургу ону эрэ кэтэһэн олорбуттуу түргэн үлүгэрдик лабааттан ойуоккалыы- ойуоккалыы ойуур диэки куота турда. Уол ону көрөн, булчут хаана оонньоон, моҕотойу кэнниттэн эккирэттэ. Сүүрэн иһэн: “Тохтоо! Күүт! Өссө оонньуохха..”- диирин, ол кыыла истэн да бэрт. Онтон туох эрэ, тииҥ уйатыгар эбитэ дуу, киирэн сылапыс гынан хаалла. Айаан билбэт сиригэр кэлбитин дьэ өйдөөн көрдө. Олус куттанна да, соһуйда да, ыраата барбытын дьэ өйдөөтө. Муммутуттан ыгылыйан хараҕын уута бычалыс гына түстэ. Өр тиит анныгар олордо, хара тыа киниттэн күүстээҕин, айылҕа сэрэҕэ суохтары бырастыы гымматын уонна мэник быһыыламмытын Айаан өйдөөтө. Ол олордоҕуна, арай хаппыт мас лабаатыгар суор олорорун көрдө. “Уол оҕо төрөөтөҕүнэ суор үөрэр”- диэн аҕата да, кырдьаҕастар да этэллэрин өйдүү биэрдэ. Бу көрсүһүү мээнэ буолбатаҕын, суор өйдөөх кыыл, ханна эрэ син биир илдьиэ диэн кэтэһэн олордо. Суора хайдах эрэ миигин батыс диэбиттии иччилээхтик саҥарара уонна олус өйдөөхтүк көрөрө. Уол ол көрүүттэн, сыһыантан хайдах эрэ уоскуйда. Суора көтөн тахсан тииттэн тииккэ олоро- олоро Айааны ыҥырар курдук саҥарда. Уол хайдах эрэ киниэхэ эрэнэ, итэҕэйэ батыһа сүүрдэ. Суор кэмниэ- кэнэҕэс көтөн кэлэн, биир сиргэ хаста да эргийэ түһэн баран олоро түстэ. Айаан тула өттүн көрбүтэ, били олорон аһаабыт сиригэр тиийэн кэлбит эбит. Уол олус үөрдэ, өрө ыстанна, суоругар тыаны дуораһыта махтал тылларын эттэ. Онтон ыла Айаан суору олус ытыктыыр, убаастыыр буолла. “Суор эр киһи кыыла” диэн этэллэрин дьиҥ этинэн- хаанынан биллэ, өйүнэн- санаатынан итэҕэйдэ. Булдуттан куруук бэрсэр, аһыттан уурар, идэһэттэн хайаан да өлүүлүүр үгэстэннэ. Билигин Айаан улаатан кыра бырааттарын айылҕаны истэргэ, сири- дойдуну аһата сылдьарга үөрэтэр киһи буолла.

II

Айаан муммут уонна киниэхэ суор көмөлөспүт сылыттан номнуо уон сыл ааспыт. Бу сыллар тухары Айаан улаатта, суору куруук аһатар уонна саамай өйдөөх көтөрүнэн билинэр.

Саас Айаан эһэтинээн кустуу бардылар. Ол сылдьан биир күн, күн ортото, Айаан дурдартан күөлгэ балык күлүмүрдүү оонньуурун ымсыыра көрөр. Таһаҕастарын көрбүтэ, үрүксээгин иһигэр ийэтэ ааспыкка ылбыт туута баар эбит. Дурда аттыгар эһэтин биир эрдиилээх мас тыыта баарыгар олоро биэрэн күөл диэки устан барда. Эбэ ортотугар киирэн тууну аргыый аҕай бырахта. Эмискэ күүстээх тыал түстэ, ардах таммалаабытынан барда. Ыраах кытылга эһэтэ “Айаан..! Айаан!” диир куолаһа иһилиннэ. Айаан “Эһээ быыһаа” диирэ утары тыалга иһиллибэт этэ. Уол куттанан икки илиитинэн тыытыттан тутуһан олорон үөһэ хантайбыта- суора кэлэн көтө сылдьар эбит. Тыал хоту эһэтэ суору көрөн көрдөһөр саҥата Айаанҥа бу баардыы иһиллибитэ. Онтон хараҕын кытыытынан көрбүтэ, эһэтэ эрэһиинэ тыыга олорон чугаһаан иһэр эбит. Ол тухары эһэтэ суортан “Оҕобун быыһаа, өрөһүй” диэн ботугуруу көрдөһө сылдьар эбит. Айаан эһэтинээн дурдаларыгар кэллилэр. Уот оттон итиннилэр, таҥастарын уларытыннылар. Оҕонньор сыалаах эти ылан туора уурда уонна суор диэки эмиэ өрө тыына- тыына тугу эрэ иһигэр ботугураата. Ардах тохтоото, кустук өрө тыргылла таҕыста. Айаан дурдаттан тахсан уруккуттан билсэр доҕоругар, өрөһүйэр кыылыгар өссө биирдэ махтанна. Эһэтэ Айааны оҕом кыыллары убаастыыр эбиккин диэн хайҕаата. Уол эһэтигэр 10 сыл аннараа өттүгэр буолбуту итии чэй иһэ- иһэ ирэ- хоро кэпсээтэ. Эһэтэ ити кэпсээн уонна ууга түбэлтэ кэннэ Айааҥҥа туох диэбитэ буолуой?

III

Суор Айааны көрсүөн иннинэ

Суор оҕо эрдэҕинэ аҕата кырдьаҕас суор Байанайга барара. Кыра суор хас күн аайы соҕотоҕун хаалара. Биирдэ суор аҕата сүтэн хаалбыт, онон тыа иччитэ Байанай кыра суору моҕотой ыалыгар ииттэрэ биэрбит. Суор оҕото моҕотой оҕотунаан доҕордоспуттар. Бириэмэ баран испит, суордаах моҕотойбут улааппыттар, суорбут ыалыгар бултаан ас аҕалар эбит онтон кыра моҕотой дьиэтин оҥорор эбит. Ол курдук иллээхтик олорбуттар. Биир күн моҕотой кэлбэтэх, суор тыаны биир гына көрдөөбүт да булбатах. Саһыл хороонун үрдүнэн көтөн иһэн саһыл доҕорун сиэри сытарын таба көрбүт. Саҥа- иҥэ бөҕө түһэрбитин хата тураах обургу истэ охсон хара тыаны “даах- даах” дааҕыргаан толорбут. Хара тыа хаһаайына тыатааҕы ону сөбүлүү истибэтэх уонна суорга көмөлөһөргө санаммыт. Саһыл хороонун арыйа баттаан түөкүнү сарылаппытынан ороон таһаарбыт. Саһыл кутталыттан моҕотойу ыытан кэбиспит. Доҕордуулар дьиэлээн иһэннэр Айааны мас анныгар аһыы олорорун көрбүттэр, салгыы бастакы чааһыгар ааҕаарын...